🌑ਬਟਾਲੇ ਦੀ ਰਾਮ-ਲੀਲ੍ਹਾ — 75 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਅਮਰ ਵਿਰਾਸਤ

🌑ਡਾਇਮੰਡ ਜੁਬਲੀ ਦੀ ਇਹ ਰਾਮ-ਲੀਲ੍ਹਾ ਕੇਵਲ ਸਮਾਰੋਹ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਟਾਲੇ ਦੀ ਰੂਹ ਹੈ

🌑ਜਤਿੰਦਰ ਬੈਂਸ/ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖ਼ਬਰ ਬਿਊਰੋ
🌑ਬਟਾਲਾ ਦਾ ਮੀਆਂ ਮੁਹੱਲਾ… ਸ਼ਾਮ ਢਲਦੀ ਹੈ, ਚਰਾਗ਼ਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਮੰਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਹਾਸੀ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਅਦਬ ਨਾਲ ਬੋਲੇ ਸ਼ਬਦ… ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈਰਾਨੀ ਤਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਵਾਦ ਉਰਦੂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਕੋਈ ਆਮ ਰਾਮ-ਲੀਲ੍ਹਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਉਹ ਰਾਮ-ਲੀਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਵੰਡ ਦੇ ਜਖ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੀ। ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਰੋਵਾਲ ਵਿੱਚ ਮੰਚਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ, 1947 ਦੇ ਬਟਵਾਰੇ ਨਾਲ ਬਟਾਲੇ ਆ ਵਸੀ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਬਸੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਰੋਹਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲਿਆਇਆ। ਜਨਕ ਰਾਜ ਢੱਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਸੰਵਾਦਾਂ ਦੀ ਕਾਪੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੀ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਬਣੇ।
1948 ਵਿੱਚ, ਬਟਾਲੇ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ ਰਾਮ-ਲੀਲ੍ਹਾ ਮੰਚਿਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਸੂ ਵੀ ਸਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ — ਅੰਸੂ ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਯਾਦ ਦੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕਿ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਮੁੜ ਜੰਮ ਰਹੀ ਸੀ।

ਅਗਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਾਮ-ਲੀਲ੍ਹਾ ਮੀਆਂ ਮੁਹੱਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ। ਮਹਾਂਬੀਰ ਥੀਏਟਰੀਕਲ ਕਲੱਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਿਆ। ਰਾਮ ਲੁਭਾਇਆ ਨੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਦਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਿਟ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡੇ।
ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਰਾਮ-ਲੀਲ੍ਹਾਵਾਂ ਬਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਮੀਆਂ ਮੁਹੱਲੇ ਦੀ ਰਾਮ-ਲੀਲ੍ਹਾ ਆਪਣੀ ਉਰਦੂ ਦੀ ਲਹਿਰਦਾਰ ਧੁਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਹਿਰਾਈ ਕਰਕੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਅਜੇ ਵੀ ਜਦੋਂ ਸੰਵਾਦ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਤਿਹਾਸ ਆਪ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਟਕ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਕੜੀ ਹੈ — ਜੋ ਬਟਵਾਰੇ ਦੀਆਂ ਰਾਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਗੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਹਿਕ ਫੈਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਮ-ਲੀਲ੍ਹਾ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕਲਾ ਤੇ ਆਸਥਾ ਮਿਲ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਵੀ ਹਨ।